Американскиот претседател Доналд Трамп објави дека мировниот договор меѓу Соединетите Американски Држави и Иран е предвидено да биде потпишан денеска, но од Техеран засега не го потврдуваат рокот и порачуваат дека сè уште нема конечен договор за датумот на потпишување.
Во објава на својата социјална мрежа „Truth Social“, Трамп изјави дека документот треба да биде потпишан во недела, по што Ормускиот теснец повторно ќе биде целосно отворен за меѓународниот поморски сообраќај.
„Договорот е закажан да биде потпишан утре, а веднаш по неговото потпишување Ормускиот теснец ќе биде отворен за сите“, напиша Трамп.
Иран претпазлив: Датумот сè уште не е потврден
Сепак, иранското Министерство за надворешни работи испрати значително повнимателна порака.
Портпаролот Есмаил Багаеи изјави дека засега не може да се потврди кога точно ќе биде потпишан меморандумот за разбирање.
„Ќе мора да почекаме и да видиме кога точно ќе биде потпишан договорот. Во секој случај, тоа нема да биде утре“, изјави Багаеи.
Дополнителна неизвесност внесе и посетата на катарска делегација во Техеран. Катар беше еден од главните посредници во разговорите меѓу Вашингтон и Техеран, а аналитичарите сметаат дека нивната посета може да биде поврзана со последните детали од договорот.
Пакистан: Потпишување можно во рок од 24 часа
Оптимистички пораки пристигнаа и од Пакистан, кој исто така има важна посредничка улога во процесот.
Пакистанскиот премиер Шехбаз Шариф изјави дека договорот е поблиску од кога било и дека неговото финализирање се очекува во следните 24 часа.
Според него, по усогласувањето на последните точки, договорот би можел да биде потпишан по електронски пат, по што следната недела би започнале технички разговори за неговата имплементација.
Што содржи договорот?
Според иранскиот министер за надворешни работи Сејед Абас Арагчи, договорот предвидува ставање крај на конфликтите меѓу Иран и САД, како и механизми за стабилизација на ситуацијата во регионот.
Покрај тоа, се очекува да бидат отворени нови разговори за иранската нуклеарна програма, која со децении е предмет на спорови меѓу Техеран и западните земји.
Иран постојано тврди дека неговата нуклеарна програма има исклучиво мирнодопски цели и е наменета за производство на електрична енергија и научни истражувања, додека западните сили стравуваат дека програмата може да се искористи за развој на нуклеарно оружје.
Трамп во својата изјава повторно се осврна на иранските резерви на збогатен ураниум, најавувајќи дека по стабилизирањето на ситуацијата САД ќе се фокусираат и на тоа прашање.
Ормускиот теснец повторно во фокусот
Особено значаен дел од договорот е повторното отворање на Ормускиот теснец – една од најважните светски поморски рути низ која минува голем дел од глобалниот извоз на нафта и течен природен гас.
Теснецот беше сериозно погоден од конфликтот што започна на 28 февруари, кога САД и Израел извршија напади врз цели во Иран, по што следуваа ирански одговори врз Израел и американски сојузници во Персискиот Залив.
Затворањето и ограничувањата во Ормускиот теснец предизвикаа значителни потреси на светските енергетски пазари.
Израел останува надвор од договорот
Иако договорот меѓу Вашингтон и Техеран се претставува како значаен чекор кон намалување на тензиите, Израел не е негов потписник.
Израелските власти веќе најавија дека ќе продолжат со операциите против Хезболах во Либан, организација која има поддршка од Иран.
Во неделата израелската армија издаде наредба за евакуација на 29 населени места во јужен Либан, потег кој вообичаено претходи на нови воени операции.
Поради тоа, и покрај оптимизмот околу можниот договор меѓу САД и Иран, аналитичарите предупредуваат дека Блискиот Исток и натаму останува исклучително нестабилен регион, а конечниот мир ќе зависи од многу повеќе фактори отколку само од потписите на Вашингтон и Техеран.
