Научниците се чекор поблиску до нов начин на лекување на ракот. Персонализирана вакцина развиена од фармацевтските компании „Модерна“ и „Мерк“ покажала охрабрувачки резултати во големо клиничко испитување кај пациенти со меланом – една од најопасните форми на рак на кожата.
Според резултатите објавени на 22 октомври 2026 година, новата вакцина, во комбинација со постојна имунотерапија, го намалила ризикот од повторна појава на болеста или смрт за 42 проценти во споредба со примената на имунотерапијата самостојно.
Станува збор за значаен напредок во развојот на персонализираната медицина, во која лекувањето се приспособува на карактеристиките на туморот кај секој пациент.
Резултатите изненадија: 82 проценти од пациентите без повторна појава на ракот
Во третата фаза од клиничкото испитување учествувале 1.137 пациенти со меланом кај кои туморот претходно бил хируршки отстранет.
Пациентите биле поделени во две групи. Едната примала персонализирана вакцина во комбинација со имунотерапијата „Китруда“ (пембролизумаб), додека другата примала имунотерапија и плацебо.
По две години следење, резултатите покажале значајна разлика.
Кај пациентите кои ја примале комбинацијата со вакцината, околу 82 проценти биле живи без повторна појава на ракот, во споредба со 70 проценти кај пациентите кои ја примале стандардната имунотерапија.
Истражувачите забележале и намалување од 38 проценти на ризикот од ширење на болеста на оддалечени делови од телото или смрт.
Како функционира вакцината?
За разлика од вообичаените вакцини, кои се користат за спречување заразни заболувања, оваа вакцина е наменета за лекување на пациенти кај кои веќе бил дијагностициран рак.
Нејзината главна цел е да му помогне на имунолошкиот систем да ги препознае и уништи преостанатите канцерогени клетки по хируршкото отстранување на туморот.
Вакцината, позната како „интисмеран аутоген“, се произведува индивидуално за секој пациент.
Научниците најпрво анализираат примерок од туморот и ги идентификуваат неговите специфични генетски мутации.
Потоа, со помош на технологијата mRNA, се создава вакцина која го насочува имунолошкиот систем кон карактеристичните протеини на канцерогените клетки.
На овој начин, организмот добива дополнителна можност да ги препознае клетките на ракот што можеби останале по операцијата.
Истата технологија што се користеше и за вакцините против коронавирусот
Новата терапија ја користи mRNA технологијата, која стана широко позната за време на пандемијата со КОВИД-19.
Но, во овој случај, наместо да го подготви имунолошкиот систем за борба против вирус, технологијата се користи за препознавање специфични карактеристики на канцерогените клетки.
Бидејќи секој тумор има различни генетски особености, вакцината мора посебно да се изработи за секој пациент.
Според објавените информации, целиот процес на анализа и производство може да трае околу шест недели.
Дали ова значи дека е пронајден лек против ракот?
Иако резултатите се исклучително охрабрувачки, научниците предупредуваат дека сè уште е рано да се зборува за универзален лек против ракот.
Вакцината досега покажала ефективност кај одредена група пациенти со меланом, по хируршко отстранување на туморот и во комбинација со имунотерапија.
Потребни се дополнителни истражувања за да се утврди дали третманот го продолжува и вкупното преживување на пациентите и колку долго трае неговиот заштитен ефект.
Истовремено, се испитува можноста слични персонализирани вакцини да се користат и кај други видови рак, вклучувајќи рак на белите дробови, бубрезите и панкреасот.
Кога вакцината би можела да стане достапна?
И покрај успешните резултати од третата фаза на клиничкото испитување, вакцината сè уште нема регулаторно одобрение за редовна медицинска употреба.
Компаниите „Модерна“ и „Мерк“ веќе разговараат со надлежните регулаторни институции за следните чекори.
Потребно е дополнително следење на пациентите, како и оценување на безбедноста и ефикасноста на терапијата.
Во досегашните испитувања биле забележани несакани реакции, меѓу кои замор, треска и болка на местото на инјектирање. Забележани биле и посериозни несакани ефекти, поради што проценката на безбедноста останува важен дел од постапката.
Нова надеж за пациентите
Резултатите од ова истражување отвораат нови можности во борбата против ракот, особено кај пациентите со висок ризик болеста повторно да се појави по операцијата.
Ако долгорочните резултати ја потврдат ефикасноста и безбедноста, персонализираните вакцини би можеле да станат важен дел од современото онколошко лекување.
Она што до неодамна изгледаше како далечна научна можност – вакцина создадена според генетските карактеристики на туморот на конкретен пациент – денес е сè поблиску до клиничката практика.
Извори: Associated Press, Nature, Reuters и Memorial Sloan Kettering Cancer Center, октомври 2026 година.
