Откако еден од најпознатите нарко‑босови во Мексико, Немесио Осегера Сервантес, познат како „Ел Менчо“, беше убиен, што предизвика силен потрес во криминалниот свет и ја поттикна најновата епизода на насилство во земјата. По неговата смрт, се појавија сцени на палежи, блокади и напади врз јавни институции, додека лојалистите на неговиот картел се обидуваа да ја демонстрираат моќта на организацијата. Но, ликвидацијата на водачот не ја означува ништо повеќе од почетокот на нова фаза за картелот „Нова генерација Халиско“ (CJNG), кој и понатаму поседува огромни ресурси и се движи со моќ што на одредени територии ја надминува таа на локалните безбедносни сили.
Милитаризацијата на CJNG не е случајна – таа е резултат на постојан и масовен проток на оружје од Соединетите Американски Држави. Според истражување на CBC News, секоја година во Мексико се шверцуваат помеѓу 200.000 и 500.000 огнено оружје, што аналитичарите го нарекуваат „железна река“. Оружјето често се купува легално преку посредници, а потоа завршува во рацете на картелите. Во запленетите арсенали се наоѓаат полуавтоматски пушки, тешки митралези со калибар .50 и други висококвалитетни воени средства, што им овозможува на криминалните групи да дејствуваат како хибридни паравоени формации.
Финансиската моќ на CJNG се одржува преку трговија со кокаин, метамфетамин и фентанил на американскиот пазар, што создава затворен циклус на финансиско поттикнување на насилството.
За разлика од старите картели, кои се фокусираа на трговијата со дрога, CJNG разви хиерархиска структура слична на воена единица. Тие комбинираат трговија со дрога, изнуда, киднапирања и контрола врз локалната економија. Млади луѓе од сиромашни региони се регрутираат во редовите на картелот, додека корупцијата во институциите ја ослабува способноста на државата да се справи со него.
Аналитичарите на Атлантскиот совет предупредуваат дека мексиканските картели стануваат „нарко-мултинационални корпорации“, организации што комбинираат организиран криминал, паравоена моќ и терористички тактики. Брзото усвојување на нови технологии им дава дополнителна предност во конфронтациите со безбедносните сили.
Особено алармантен е развојот на беспилотните летала FPV, способни за носење експлозиви со прецизно насочување. Мексиканските картели внимателно ја следат ситуацијата во Украина, каде што овие летала станаа клучна алатка на фронтот против Русија. Некои мексикански државјани, прикриени зад лажни идентитети, се приклучиле на меѓународни единици за обука во Украина, стекнувајќи знаења што може да се пренесат во криминалните активности дома.
Еден таков пример е „Агила-7“, поранешен член на елитната мексиканска единица GAFE, кој завршил целосна обука во Лавов и стекнал експертиза во управување со беспилотни летала FPV. Некои поранешни борци од GAFE подоцна се приклучиле на картели како Лос Зетас, што ја покажува тесната врска меѓу военото искуство и криминалните структури.
Украинското бојно поле се покажало како „лабораторија“ за иновации: од евтини беспилотни летала до сложени системи за насочување користејќи вештачка интелигенција. За мексиканските картели, ова значи дека за само неколку стотици долари можат да изведат напади што уништуваат цели вредни милиони. Веќе се регистрирани напади со беспилотни летала и на мексиканско тло, а „нарко-возилата“ се опремуваат со оклопни кафези – сцени директно инспирирани од украинскиот фронт.
Експертите предупредуваат дека оваа милитаризација претставува ризик и за американската безбедност, особено на граничните региони. Во сценарио на ескалација, беспилотните летала можат да бидат насочени кон инфраструктура или безбедносни сили. Затоа е неопходна зајакната разузнавачка соработка меѓу САД, Мексико и Украина, инвестиции во системи против беспилотни летала и контрола на снабдувачките синџири на критични компоненти.
