Аргентина во последните две години поминува низ една од најдраматичните економски трансформации во својата понова историја, откако претседателот Хавиер Милеј започна радикална реформа на државата, која тој самиот симболично ја нарече „моторна пила“ врз јавната потрошувачка. Во само 26 месеци, неговата влада успеа да ги намали државните трошоци за околу 67 милијарди долари, што претставува корекција од приближно 5,7 проценти од бруто-домашниот производ и еден од најагресивните фискални зафати забележани во современата економија.
Кога Милеј ја презеде функцијата кон крајот на 2023 година, Аргентина беше во длабока финансиска криза, со буџетски дефицит од околу 4,6 проценти од БДП и инфлација која надминуваше 200% годишно, што практично ја разјадуваше економијата и секојдневниот живот на граѓаните. Само една година подоцна, ситуацијата драматично се менува – земјата бележи фискален суфицит од околу 0,3 проценти од БДП, додека примарниот суфицит достигнува близу 1,8 проценти. Во 2025 година, овој тренд продолжува со стабилен суфицит и постепено враќање на довербата во јавните финансии, нешто што Аргентина го немала со децении.
Овој пресврт не дојде без болни мерки. Владата спроведе длабоки кратења кои значително ја намалија улогата на државата во економијата. Реалната јавна потрошувачка беше намалена за околу 30 проценти, субвенциите за енергија и транспорт беа драстично редуцирани, а буџетите за образование, здравство, наука и јавни инвестиции беа сведени на минимум. Илјадници државни службеници останаа без работа, бројот на министерства беше намален, а многу инфраструктурни проекти беа стопирани. Овие мерки овозможија дури 78 проценти од заштедените средства да бидат насочени директно кон затворање на буџетскиот дефицит.
Паралелно со фискалната консолидација, владата се соочи и со инфлацијата, која во 2023 година достигна алармантни 211%. Со строга монетарна дисциплина и ограничување на печатењето пари, инфлацијата постепено се намали, па до 2025 година падна на околу 30 до 40 проценти годишно, додека месечната инфлација се сведе под 2 проценти. За земја која со години беше симбол за инфлаторен хаос, ова претставува значителен пресврт.
Сепак, цената на овие реформи беше висока и веднаш почувствувана. Во првата година економијата забележа пад од околу 3 до 4 проценти, а реалните плати се намалија за околу 15 проценти, што доведе до раст на сиромаштијата и незадоволство кај населението. Социјалниот притисок беше значителен, а протестите и критиките не изостанаа. Но веќе во 2025 година почнаа да се појавуваат првите знаци на закрепнување, со економски раст од околу 5 до 6 проценти и постепена стабилизација на приходите.
Денес, Аргентина стои на крстопат меѓу успехот и неизвесноста. Од една страна, бројките покажуваат дека земјата успеала да го елиминира дефицитот, да ја стабилизира инфлацијата и да воведе фискална дисциплина по долг период на економска нестабилност. Од друга страна, останува дилемата дали ваквиот „шок-третман“ може да биде одржлив на долг рок и дали општеството ќе ја издржи цената на реформите.
За поддржувачите на Милеј, ова е пример како се решаваат децении на популизам и неодговорно трошење. За критичарите, пак, ова е политика која ја стабилизира државата на сметка на граѓаните. Но едно е сигурно – Аргентина во моментов е еден од најинтересните економски експерименти во светот, а исходот од оваа радикална трансформација ќе го следи целиот свет.
