Пред околу 8.400 години, илјадници години пред изградбата на големите египетски пирамиди, на територијата на денешна Македонија веќе постоеле организирани земјоделски заедници кои граделе домови, обработувале земја, одгледувале животни и изработувале керамички предмети.

Едно од најзначајните сведоштва за овој период е археолошкиот локалитет Амзабегово, во близина на Свети Николе, кој повторно го привлече вниманието на меѓународната научна јавност благодарение на ново истражување објавено во 2026 година.
Меѓународен тим археолози и научници со помош на 50 нови радиојаглеродни анализи утврдил дека најраните фази на населување можеби започнале уште околу 6390 година пред нашата ера.
Резултатите претставуваат значаен придонес во проучувањето на ширењето на првите земјоделски заедници низ Балканот и европскиот континент.
Ново истражување со 50 радиојаглеродни датирања
На 16 јуни 2026 година, во меѓународното научно списание „Proceedings of the Prehistoric Society“, бил објавен труд посветен на хронологијата на неолитската населба Амзабегово.
Автори на истражувањето се Аријане Балмер, Дарко Стојановски, Марк Пирс, Александар Данев и Рони Фридрих.
Научниците анализирале 50 примероци од дрвен јаглен пронајдени во археолошките слоеви на населбата, користејќи современа AMS радиојаглеродна технологија.
Резултатите покажале дека датираните населбени фази припаѓаат на периодот приближно меѓу 6391 и 5635 година пред нашата ера.
Особено значајно е што најраната документирана фаза на населување може да се поврзе со периодот меѓу 6391 и 6236 година пред нашата ера.
Според авторите, ова се најраните сигурно датирани неолитски населбени слоеви во сливното подрачје на Овче Поле.
Археолошки слоеви длабоки повеќе од четири метри
Амзабегово припаѓа на таканаречените населби од типот тумба, кои настанувале со постепено натрупување остатоци од градби и секојдневни активности на повеќе генерации жители.
Во една од истражуваните сонди археолозите документирале археолошка последователност длабока повеќе од четири метри.
Во неа биле препознаени 19 различни слоеви на населување и наталожување, поврзани со повеќе фази од развојот на населбата.
Овие слоеви содржат остатоци од градби, предмети и други материјали што овозможуваат проучување на животот на праисториските жители.
Со комбинирање на археолошките податоци и радиојаглеродните анализи, научниците можат попрецизно да утврдат кога започнувале и завршувале одделните фази од населувањето.
Како живееле луѓето пред 8.400 години?
Во периодот на раниот неолит, човечките заедници минувале низ една од најважните промени во својата историја.
Наместо да зависат исклучиво од лов, риболов и собирање диви растенија, сè повеќе заедници започнувале организирано да одгледуваат земјоделски култури и домашни животни.
Со тоа се развивале постојани населби, нови начини на производство на храна и посложени облици на општествен живот.
Жителите на Амзабегово биле дел од овој историски процес.
Археолошките остатоци сведочат за изградба на домови, производство на керамика, користење различни алатки и развој на занаетчиски традиции.
Особено значајна е керамиката со бели украси, препознатлива за раните неолитски заедници во регионот.
Локалитетот го дал своето име и на познатата археолошка културна група Амзабегово–Вршник.
Амзабегово открива како земјоделството се ширело низ Европа
Географската положба на населбата е една од причините поради кои овој локалитет има големо научно значење.
Амзабегово се наоѓа во Овче Поле, на простор поврзан со долината на Вардар и природните комуникациски патишта кон внатрешноста на Балканот.
Вардарско-моравскиот коридор се смета за еден од важните правци преку кои раните земјоделски заедници, технологиите и културните традиции се ширеле од југоисточните кон централните делови на Европа.
Истражувањата на Амзабегово помагаат подобро да се разбере кога овие заедници се населувале во регионот и како се приспособувале на новите природни услови.
Научниците нагласуваат дека локалитетот не претставува место каде што било измислено земјоделството, туку значајно сведоштво за неговото рано ширење низ Балканот.
Пронајдени и необични праисториски украси
Покрај керамичките садови и остатоците од градби, истражувањата откриваат и интересни детали за личните украси на древните жители.
Во научна студија објавена во 2025 година, археолозите Дарко Стојановски и Барбара Хорејс анализирале мали керамички прстенести предмети пронајдени во Амзабегово и на локалитетот Свињаричка Чука во Србија.
Истражувачите претпоставуваат дека предметите се користеле како нараквици, а според нивната големина, дел можеби биле наменети за деца.
Овие предмети покажуваат дека праисториските жители изработувале не само алатки и предмети за секојдневна употреба, туку и украси што можеле да имаат лична или општествена улога.
Нивната точна намена и понатаму е предмет на научно истражување.
Познатата археологичка Марија Гимбутас го истражувала локалитетот
Амзабегово со децении има значајно место во меѓународните археолошки истражувања.
Во 1969 и 1970 година на локалитетот биле организирани големи археолошки ископувања, во кои учествувала и светски познатата археологичка Марија Гимбутас од Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес.
Нејзините истражувања придонеле Амзабегово да стане референтен локалитет за проучување на неолитот во овој дел од Европа.
По повеќедецениска пауза, систематските истражувања биле обновени во 2019 година, со учество на домашни и меѓународни научни институции.
Современите археолошки методи овозможуваат значително попрецизни сознанија за времето на населување, градбите и материјалната култура на древните жители.
Ново поглавје во проучувањето на европската праисторија
Истражувањето од 2026 година претставува значаен чекор кон подобро разбирање на раниот неолит во Македонија.
Педесетте нови радиојаглеродни датирања ја подобруваат хронолошката слика за Амзабегово и овозможуваат споредување со други праисториски населби на Балканот.
Авторите истовремено нагласуваат дека дел од резултатите бараат дополнителни археолошки анализи, особено за да се разјаснат односите меѓу одделните населбени фази.
Иако остануваат отворени прашања за потеклото на првите жители и развојот на населбата, научните резултати го потврдуваат значењето на Амзабегово за проучувањето на европската праисторија.
Пред околу 8.400 години, во Овче Поле постоела земјоделска заедница чиј живот денес им помага на научниците да реконструираат едно од најважните поглавја во развојот на човечките општества.
Токму затоа Амзабегово останува едно од најзначајните археолошки богатства на Македонија.
…












