На 22 мај 2022 година, Синодот на Македонска православна црква – Охридска архиепископија донесе одлука со која во диптихот на светителите го вброи Јоаким Крчовски, еден од најраните и најзначајни црковно-просветни дејци во македонската историја. Како датум за негово црковно чествување беше определен 23 мај, по предлог на Кумановско-осоговска епархија.
Оваа одлука формално ја заокружи долгата традиција на неговото почитување како духовник, учител и автор кој оставил длабока трага во почетоците на современата писмена култура на македонскиот простор.
Јоаким Крчовски се смета за дел од првата генерација црковно-образовни дејци што го приближиле пишаниот збор до народот. Во периодот од 1814 до 1819 година, тој објавил пет книги со религиозно-поучна содржина, напишани на народен говор разбирлив за пошироката публика. Со тоа, се издвојува како еден од првите автори што свесно се оддалечиле од строго црковнословенскиот израз и го приближиле текстот до живиот говор на населението.
Првата негова печатена книга, „Слово исказаное заради умирание“ (1814, Будим), претставува кратка збирка проповеди со воспитно-морална цел. Подоцна, најобемното негово дело „Различна поучителна наставленија“ (1819) станува своевиден зборник на поуки, толкувања и молитвени текстови, насочени кон духовно и етичко образование на читателите.
Историските извори го поврзуваат Крчовски со повеќе места и духовни центри на Балканот. Дел од своето делување го вршел во Кратово, каде што и ги оформувал своите текстови, а неговата педагошка активност се поврзува и со Крива Паланка, Кичево, дебарскиот крај и други средини.
Во текот на животот ја минал патеката од свештеник до монашки чин, а како проповедник патувал и делувал заедно со своите синови, пренесувајќи религиозни пораки низ цркви и параклиси во поширокиот регион.
Според истражувањата на Институтот за македонска литература, Крчовски е значаен затоа што неговите дела претставуваат еден од првите обиди печатени текстови да се создаваат на народен говор од македонското јазично подрачје. Со тоа се отвора нова фаза во развојот на писмената традиција и се поставуваат темели за подоцнежниот културен и книжевен развој.
Неговите текстови носат силен поучителен и морализаторски карактер, но истовремено ја одразуваат и пошироката европска просветителска мисла од крајот на 18 и почетокот на 19 век. Во нив се спојуваат црковната традиција, дамаскинарската книжевна линија и стремежот знаењето да стане подостапно за обичниот човек.
Во современиот контекст, делото на Јоаким Крчовски често се интерпретира како дел од почетоците на македонската писмена и културна традиција. Неговите книги остануваат предмет на научен интерес токму поради јазикот, стилот и нивната улога во образовниот живот на населението од тој период.
Како што истакнува игуменот Фотиј од Манастир „Св. Јоаким Осоговски“, неговото делување се гледа и како духовна и образовна мисија во време на тешки историски околности, при што проповедта и поуката биле насочени кон морално и верско освестување на народот.
Со своето книжевно и црковно дело, Јоаким Крчовски останува една од клучните фигури на раната просветителска епоха на Балканот. Неговите текстови, напишани на народен јазик и наменети за поширока читателска публика, претставуваат важен историски документ за развојот на писменоста, образованието и духовниот живот во регионот во почетокот на 19 век.
…
