Глобалната трка во вооружување продолжува да се засилува, покажува најновиот извештај на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (СИПРИ), според кој светот минатата година потрошил рекордни 2.887 милијарди долари за воени цели. Иако растот од 2,9 отсто е поумерен во споредба со скокот од речиси 10 отсто во 2024 година, трендот на континуирано зголемување трае веќе единаесетта година по ред.
Најголем дел од оваа сума останува концентриран во рацете на неколку глобални сили. САД, Кина и Русија заедно учествуваат со околу половина од светските воени трошоци, со вкупен износ од приближно 1.480 милијарди долари. Додека САД бележат пад на расходите, другите региони ја зголемуваат воената потрошувачка, што ја менува глобалната рамнотежа.
Европа се издвојува како најдинамичен регион во однос на растот, со скок од 14 отсто и вкупни трошоци од 864 милијарди долари. Особено силен е трендот во рамките на НАТО, каде што зголемените буџети се поврзуваат со војната во Украина, но и со долгорочните планови за зајакнување на одбранбените капацитети и намалување на зависноста од надворешни партнери.
Руската Федерација исто така продолжува да го зголемува својот воен буџет, кој во 2025 година достигнал 190 милијарди долари, раст од 5,9 отсто и еквивалент на 7,5 отсто од БДП. Паралелно со тоа, Украина и другите европски држави под притисок од безбедносната ситуација продолжуваат да ги зголемуваат одбранбените инвестиции, што дополнително ја засилува регионалната динамика.
Во рамките на НАТО во Европа, 29 членки заедно издвоиле 559 милијарди долари за одбрана. Поголемиот дел од нив, 22 земји, за првпат достигнале или надминале прагот од два отсто од БДП за воени трошоци, што долго време беше политичка цел на Алијансата.
Меѓу нив, Германија се издвојува како најголем поединечен потрошувач во европскиот дел на НАТО. Со раст од 24 отсто, нејзиниот воен буџет достигнал 114 милијарди долари, а уделот во БДП за првпат по крајот на Студената војна се искачил на 2,3 отсто.
СИПРИ посочува дека токму Европа го предводи глобалниот раст на воените трошоци, со највисоки стапки на зголемување уште од раните 1950-ти години. Овој тренд, според анализата, не е само одраз на актуелните безбедносни кризи, туку и на поширок политички пресврт кон поголема европска одбранбена самостојност и засилен притисок од САД за порамномерна распределба на безбедносниот товар во рамки на НАТО.
…
