Во пилотските кабини на комерцијалните авиони, сè почесто се слушаат аларми што во нормални услови би звучеле како сцени од филм за катастрофа: „Терен напред! Крени се!“ Но за екипажите денес тоа веќе не е сценарио од фикција, туку реалност што се повторува на сè поголем број летови.
Причината не е дефект во авионите, туку глобалните ГПС-системи. Во зони каде што се одвиваат или се граничат воени конфликти, сателитските сигнали сè почесто се блокираат или лажно се „напаѓаат“, создавајќи збунувачки информации за навигациските системи на авионите.
Најчувствителни се летовите што минуваат над или околу жариштата во Блискиот Исток, како и над просторите на Црното и Балтичкото Море. Таму, пилотите пријавуваат ситуации во кои системите за предупредување за близина на терен реагираат погрешно, како да постои непосредна опасност од судир со земјата, иако авионот се наоѓа на безбедна висина.
Пилотите опишуваат дека во такви моменти дигиталните карти и навигациските прикази може да изгледаат целосно несигурно, речиси „неверодостојно“. Дел од системите се толку збунети што екипажите понекогаш мора да се потпрат на постари, но стабилни методи на навигација, користејќи радар, инерцијални системи и земјени сигнали, технологии што потсетуваат на една поранешна ера на воздухопловството.
Стручњаците предупредуваат дека ова не е изолиран проблем. Се проценува дека секој ден стотици летови се соочуваат со пречки во ГПС-сигналот, а по 2022 година, кога воените конфликти во Источна Европа се интензивираа и дроновите станаа масовно средство во војување, ваквите електронски нарушувања значително се проширија.
Војските во одредени региони користат силни радиосигнали на истите фреквенции што ги користат цивилните навигациски системи, со што се создава „електронска магла“ во која авионот може да добие погрешна слика за својата позиција. Последиците не се само навигациски: може да бидат погодени и часовниците во кокпитот, метеоролошките радари, па дури и интернет-врските за патниците.
Иако системите во авионите се дизајнирани да се справат со вакви ситуации преку резервни навигациски извори, пилотите признаваат дека стресот и оперативната сложеност растат. Во некои случаи, воздушниот сообраќај мора да се разреди, а рутите да се продолжат, што директно влијае на ефикасноста на летовите.
Иако најголемиот дел од инцидентите се концентрирани во конфликтни и гранични региони, експертите забележуваат дека проблемот се шири и во други делови од светот, од Азија до Источна Азија, каде што политичките тензии се повремено придружени со електронско „заглавување“ на сигналите.
Трагичниот потенцијал на ваквите пречки дополнително ја зголемува загриженоста во воздухопловната заедница. Истражувања укажуваат дека во одредени несреќи навигациските системи биле збунети од лажни или изгубени сигнали, што придонело за погрешни предупредувања и критични одлуки во кокпитот во тешки временски услови.
Експертите и пилотските асоцијации затоа предупредуваат дека иако патниците најчесто не се директно загрозени, ситуацијата станува сериозен оперативен предизвик за целата авијациска индустрија. Како можни решенија се спомнуваат подобра координација меѓу цивилните и воените системи, подобрени филтри во навигациската опрема и понапредни софтверски заштити што би ги намалиле лажните сигнали.
…
