Британскиот весник „Гардијан“ објави обемна истражувачка сторија посветена на проектот „Јужна интерконекција“, поставувајќи прашања околу улогата на малку познатата компанија AAFS Infrastructure and Energy, која е на чекор од добивање концесија за еден од најзначајните енергетски проекти во Босна и Херцеговина и поширокиот балкански регион.
Според истрагата на британскиот медиум, проектот предвидува изградба и управување со гасовод кој би овозможил американски течен природен гас да го замени рускиот гас на дел од пазарот во регионот. Вкупната вредност на инвестицијата, заедно со планираните енергетски капацитети, надминува една милијарда долари.
„Гардијан“ наведува дека компанијата која стои зад проектот нема претходно искуство со инфраструктурни проекти од ваков обем, но располага со значајни политички врски во круговите блиски до американскиот претседател Доналд Трамп.
Во центарот на вниманието се наоѓаат Џеси Бинал, адвокат од Вашингтон кој ги застапувал Доналд Трамп и неговото семејство во повеќе правни постапки, како и Џо Флин, брат на поранешниот советник за национална безбедност Мајкл Флин. Двајцата биле дел од иницијативите кои го оспоруваа изборниот резултат по претседателските избори во САД во 2020 година.
Истражувањето на „Гардијан“, базирано на интервјуа со сегашни и поранешни функционери од САД и Босна и Херцеговина, како и на увид во доверлива документација, укажува дека компанијата AAFS во изминатите месеци добила силна поддршка од американската администрација за реализација на проектот.
Според написот, првичните разговори на претставниците на компанијата со босанските власти биле поврзани со реконструкција на два аеродроми во вредност од околу 300 милиони долари. Подоцна вниманието било насочено кон проектот „Јужна интерконекција“, кој со години се смета за стратешки приоритет на САД поради намалувањето на зависноста на Босна и Херцеговина од рускиот гас.
Во доверлив предлог до кој имал пристап „Гардијан“, се наведува дека изградбата на самиот гасовод би чинела околу 300 милиони евра, додека дополнителни 900 милиони евра се предвидени за изградба на три електрани. Финансирањето, според документот, не би доаѓало од буџетот на Босна и Херцеговина, туку преку приватен капитал и задолжување.
Весникот посочува дека во март годинава Федерацијата Босна и Херцеговина усвоила закон со кој AAFS е определена како изведувач на проектот без претходно распишување јавен тендер. Овој потег предизвика реакции од невладиниот сектор.
Од „Транспаренси интернешенел“ предупредија дека ваквата практика во земја која се соочува со високо ниво на корупција може да создаде сериозни ризици при реализацијата на инфраструктурни проекти од стратешко значење.
Дополнителна загриженост, според „Гардијан“, постои и во Брисел. Неколку дена по усвојувањето на законот, амбасадорот на Европската Унија во БиХ испратил предупредување до босанските власти дека за сите поголеми промени во енергетската политика треба да се консултираат европските институции, особено поради европските интеграции и можностите за финансиска поддршка.
Во анализата значително место е посветено и на улогата на лидерот на Република Српска, Милорад Додик. Весникот потсетува дека Додик долго време беше под американски санкции поради обвинувања за корупција и поткопување на Дејтонскиот мировен договор, но по враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа започнал интензивна лобистичка кампања насочена кон круговите блиски до новата американска администрација.
„Гардијан“ наведува дека Додик, кој се смета за близок сојузник на рускиот претседател Владимир Путин, во минатото имал причини да се спротивставува на проектот бидејќи постојниот систем за снабдување со руски гас минува низ територијата на Република Српска и ѝ дава значајно влијание врз енергетските текови во земјата.
Сепак, според соговорници на весникот, американските претставници јасно ставиле до знаење дека проектот „Јужна интерконекција“ е нивен приоритет број еден во Босна и Херцеговина.
Во својата анализа, „Гардијан“ заклучува дека проектот се наоѓа во завршна фаза пред реализација и дека луѓе блиски до кругот на Доналд Трамп се на чекор од преземање контрола врз еден од најважните енергетски проекти во Југоисточна Европа.
Според весникот, остануваат отворени прашањата за транспарентноста на процесот, искуството на компанијата што треба да го реализира проектот и потенцијалното влијание на политичките врски врз носењето на одлуките во енергетскиот сектор на Балканот.
